Kỹ thuật và lợi ích của việc thay đổi mùa vụ cà phê

Phóng sự của chuyên mục Khoa học Kỹ thuật với Nhà Nông, thực hiện tại vườn ông Nguyễn An Khê – một trong những vườn cà phê ứng dụng thiết bị tưới nhỏ giọt Netafim – Israel.

Niên vụ cà phê tại Tây Nguyên trước đây thường kéo dài từ tháng 2 năm này đến tháng 1 năm sau. Tuy nhiên, trong quá trình canh tác, việc thu hoạch trái khi chưa chín hoàn toàn và tưới nước sớm đã góp phần làm thay đổi chu kỳ sinh trưởng của cây. Tại một số vùng, cà phê được thu hoạch xong ngay từ tháng 10 hoặc tháng 11.

Thu hoạch sớm khi trái chưa chín hoàn toàn có thể ảnh hưởng đến chất lượng hạt cà phê. Bên cạnh đó, thời điểm thu hoạch trùng với mùa mưa cũng gây khó khăn cho quá trình phơi sấy và bảo quản.

Để khắc phục tình trạng này, nhiều giải pháp đã được áp dụng như thu hoạch trái chín, sử dụng giống chín muộn và điều chỉnh chế độ tưới nước, dinh dưỡng. Chuyên mục Khoa học Kỹ thuật với Nhà Nông giới thiệu phóng sự “Dịch chuyển mùa vụ nhằm nâng cao chất lượng cà phê”.

Thực trạng mùa vụ cà phê tại Tây Nguyên

Cây cà phê được người Pháp đưa vào Việt Nam từ năm 1857. Ban đầu, cây được trồng tại một số tỉnh miền Trung và miền Bắc. Đến đầu thế kỷ XX, cà phê bắt đầu phát triển tại Tây Nguyên, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp.

Theo nội dung phóng sự, niên vụ cà phê tại Tây Nguyên trước đây thường kéo dài từ tháng 2 năm này đến tháng 1 năm sau. Điều kiện nhiệt độ, độ cao và sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm có ảnh hưởng đến quá trình phát triển, tích lũy chất khô và hình thành chất lượng hạt cà phê.

Tuy nhiên, việc thu hoạch trái xanh và điều chỉnh thời điểm tưới nước đã góp phần làm thay đổi mùa vụ cà phê. Tại một số vùng, thời gian thu hoạch kết thúc sớm hơn trước đây.

Thu hoạch khi trái chưa chín hoàn toàn có thể làm giảm chất lượng nguyên liệu. Ngoài ra, mưa cuối mùa tại Tây Nguyên cũng gây khó khăn cho quá trình phơi sấy, làm tăng nguy cơ ẩm mốc nếu bảo quản không phù hợp.

Để nâng cao chất lượng cà phê, người trồng cần kết hợp nhiều biện pháp kỹ thuật. Trong đó có thu hoạch trái chín, sử dụng giống phù hợp và chủ động quản lý nước tưới, dinh dưỡng nhằm điều chỉnh mùa vụ.

Kỹ thuật thay đổi mùa vụ cà phê bằng hệ thống tưới nhỏ giọt Netafim

Những năm gần đây, gia đình ông Nguyễn An Khê tại Chư M’gar, Đắk Lắk đã ứng dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa trong canh tác cà phê. Các giải pháp này góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, năng suất và chất lượng hạt. Đặc biệt, ông Khê đã thử nghiệm thành công việc điều chỉnh thời điểm thu hoạch cà phê tại vườn.

Theo ông Khê, trước đây cà phê bắt đầu chín bói từ tháng 9 và thu hoạch vào tháng 11. Để thay đổi mùa vụ cà phê, gia đình ông tiếp tục duy trì tưới nước và bón phân trong khoảng hai tháng sau khi mùa mưa kết thúc.

Việc cung cấp nước và dinh dưỡng trong giai đoạn này được áp dụng nhằm kéo dài thời gian nuôi quả và hạn chế tình trạng cây phân hóa mầm hoa quá sớm. Nhờ đó, thời điểm thu hoạch có thể được điều chỉnh sang giai đoạn thời tiết thuận lợi hơn.

Phương pháp này còn giúp giảm áp lực nhân công trong mùa thu hoạch cao điểm. Khi thu hoạch vào thời điểm ít mưa, việc phơi sấy và chế biến cà phê cũng thuận lợi hơn.

Để thực hiện, gia đình ông Khê đã lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt Netafim trên toàn bộ diện tích 10 ha cà phê. Theo chia sẻ trong phóng sự, chỉ cần hai nhân công để vận hành hệ thống tưới nước và châm phân.

Thông thường, sau khi mùa mưa kết thúc vào khoảng tháng 9, nhiều nông hộ ngừng bón phân. Trong khi đó, mô hình của ông Khê tiếp tục cung cấp nước và dinh dưỡng thêm khoảng hai tháng. Biện pháp này giúp cây duy trì quá trình nuôi quả, tạo điều kiện để hạt tiếp tục tích lũy chất khô và phát triển đồng đều.

Điều chỉnh thời gian ra hoa và thu hoạch cà phê

Theo mô hình của ông Nguyễn An Khê, việc điều chỉnh mùa vụ có thể kéo dài thời gian thu hoạch cà phê sang tháng 1 năm sau. Sau thu hoạch, cây bước vào giai đoạn điều chỉnh nước tưới để tạo điều kiện cho quá trình phân hóa mầm hoa.

Khi được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng ở giai đoạn trước đó, cây có điều kiện duy trì sức sinh trưởng và chuẩn bị cho vụ tiếp theo. Việc chủ động tưới nước cũng giúp người trồng lựa chọn thời điểm kích thích ra hoa phù hợp hơn với điều kiện thời tiết.

Nếu hoa nở tập trung và quá trình chăm sóc được thực hiện tốt, tỷ lệ đậu trái và mức độ đồng đều của quả có thể được cải thiện. Điều này góp phần tạo thuận lợi cho công tác thu hoạch.
Bên cạnh việc sử dụng giống cà phê chín muộn, ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt là một giải pháp hỗ trợ điều chỉnh mùa vụ. Tuy nhiên, phương pháp cần được áp dụng phù hợp với điều kiện nguồn nước, khí hậu và sinh trưởng thực tế của vườn.
Với kinh nghiệm sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt trong nhiều năm, ông Khê cho biết phương pháp này có thể đáp ứng nhu cầu nước cho cây cà phê trong giai đoạn kích thích ra hoa.

Lượng nước tưới cho cây cà phê trong giai đoạn ra hoa

Theo thông tin được chia sẻ trong phóng sự, nhu cầu nước của cây cà phê trong lần tưới kích thích ra hoa đầu tiên được ước tính khoảng 150–180 lít/cây.

Đối với phương pháp tưới truyền thống, lượng nước cấp có thể cao hơn do thất thoát trong quá trình tưới. Trong khi đó, hệ thống tưới nhỏ giọt giúp đưa nước tập trung đến vùng rễ, nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

Tại mô hình của ông Khê, lượng nước tưới được đề cập khoảng 200–250 lít/cây cho lần tưới kích thích ra hoa. Đây là số liệu tham khảo từ mô hình, không phải định mức chung cho mọi vườn cà phê.

Khi áp dụng tưới nhỏ giọt kết hợp châm phân, vùng rễ hấp thụ nước có xu hướng phát triển tập trung tại khu vực được làm ẩm thường xuyên. Nhờ đó, người trồng có thể chủ động quản lý nước tưới theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Thời điểm tưới cần được lựa chọn dựa trên độ ẩm đất, tình trạng cây và điều kiện thời tiết. Đặc biệt, cần theo dõi mức độ phân hóa mầm hoa trước khi quyết định tưới kích thích ra hoa.

Lợi ích kinh tế khi thay đổi mùa vụ cà phê

Bên cạnh hiệu quả kỹ thuật, chi phí đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt cũng là vấn đề được nhiều nông hộ quan tâm. Đặc biệt, trong điều kiện giá nông sản biến động và thời tiết ngày càng khó dự đoán, việc tính toán hiệu quả đầu tư là rất cần thiết.

Theo ông Nguyễn An Khê, chi phí đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt tại thời điểm thực hiện phóng sự khoảng trên 50 triệu đồng/ha. Sau khi ứng dụng, mô hình ghi nhận mức tiết kiệm khoảng 15 triệu đồng/ha/năm từ chi phí nhân công, phân bón và năng lượng phục vụ tưới nước.

Ông Khê cũng cho biết năng suất cà phê có thể tăng khoảng 10–15% khi hệ thống được vận hành hiệu quả. Ví dụ, một vườn đạt năng suất 4 tấn/ha có thể tăng lên khoảng 4,5 tấn/ha.

Theo chia sẻ trong phóng sự, thời gian thu hồi vốn được ước tính khoảng 1,5 năm. Tuổi thọ hệ thống được đề cập từ 18–20 năm, tùy thuộc vào thiết bị, điều kiện sử dụng và chế độ bảo trì.

Đặc biệt, hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp châm phân giúp giảm nhu cầu lao động trực tiếp. Tại vườn ông Khê, hai nhân công có thể vận hành tưới nước và bón phân cho diện tích 10 ha.

Những kết quả trên cho thấy tiềm năng ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt trong sản xuất cà phê. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế thực tế còn phụ thuộc vào quy mô đầu tư, điều kiện canh tác, năng suất và giá bán tại từng thời điểm.

Kết luận

Trong điều kiện biến đổi khí hậu và yêu cầu nâng cao chất lượng nông sản, việc ứng dụng tưới nhỏ giọt trong quản lý mùa vụ cà phê là một hướng canh tác đáng quan tâm.

Thay đổi mùa vụ cà phê thông qua điều chỉnh chế độ tưới nước và dinh dưỡng có thể giúp người trồng chủ động hơn về thời điểm ra hoa, nuôi quả và thu hoạch. Đồng thời, hệ thống tưới nhỏ giọt góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước, phân bón và công lao động.

Mô hình của ông Nguyễn An Khê tại Đắk Lắk là một trường hợp thực tế về ứng dụng công nghệ tưới Netafim trong sản xuất cà phê. Việc áp dụng cần được điều chỉnh theo điều kiện sinh trưởng và nguồn nước của từng vườn.

Nội dung biên soạn từ phóng sự “Kỹ thuật và lợi ích của việc thay đổi mùa vụ cà phê” thuộc chuyên mục Khoa học Kỹ thuật với Nhà Nông, thực hiện tại vườn ông Nguyễn An Khê.